Reak­cja ana­fi­lak­tyczna (anafilaksja)

Reak­cja ana­fi­lak­tyczna jest rzad­kim zespo­łem obja­wów wystę­pu­ją­cym przy ponow­nym kon­tak­cie z aler­ge­nem. Jest naj­po­waż­niej­szym wyra­zem reak­cji aler­gicz­nej. Zali­cza się do reak­cji aler­gicz­nej typu I, jako że jest zazwy­czaj zwią­zana z prze­ciw­cia­łami IgE.

Cha­rak­te­ry­stycz­nym dla ana­fi­lak­sji jest to, że sub­stan­cje wyzwa­lane z komó­rek pod­czas kon­taktu z aler­ge­nem nie dzia­łają jedy­nie lokal­nie w tkance (np. ślu­zówce jelita), w któ­rej był kon­takt z aler­ge­nem, lecz dostają się do krwio­biegu, co wiąże się z ogól­no­ustro­jo­wym prze­bie­giem reakcji.

Reak­cja zazwy­czaj roz­po­czyna się w ciągu kilku minut od kon­taktu z aler­ge­nem, lecz może być opóź­niona nawet o kilka godzin. Naj­czę­ściej ma prze­bieg łagodny lub śred­nio­ciężki. Jed­nakże w naj­cięż­szej swo­jej postaci, tj. we wstrzą­sie ana­fi­lak­tycz­nym, prze­bie­ga­ją­cym z zabu­rze­niami odde­cho­wo­krą­że­nio­wymi może być nawet śmiertelna.

Główną sub­stan­cją odpo­wie­dzialną za reak­cję ana­fi­lak­tyczną jest hista­mina, choć wiele innych media­to­rów stanu zapal­nego także bie­rze w niej udział. Hista­mina powo­duje mię­dzy innymi roz­sze­rze­nie naczyń wło­so­wa­tych i zwięk­sze­nie ich prze­pusz­czal­no­ści, obrzęk tka­nek, świąd i skurcz oskrzeli.

Naj­częst­sze aler­geny powo­du­jące reak­cję ana­fi­lak­tyczną to:

  • orze­chy (zwłasz­cza ziemne, ale rów­nież wło­skie, ner­kowce i inne)
  • jaja
  • mleko (prze­twory mleczne)
  • ryby
  • małże i owoce morza
  • nasiona (seza­mowe)
  • jady owa­dów błon­ko­skrzy­dłych (osy, psz­czoły, nie­które mrówki)

Reak­cja ana­fi­lak­tyczna może być rów­nież spo­wo­do­wana przez:

  • leki (np. aspi­ryna, leki prze­ciw­bó­lowe, prze­ciw­pa­dacz­kowe, anty­bio­tyki, leki uży­wane w ane­ste­zjo­lo­gii, pre­pa­raty krwio­za­stęp­cze, etc)
  • radio­lo­giczne środki kontrastowe
  • szcze­pionki
  • lateks
  • ćwi­cze­nia fizyczne po zje­dze­niu okre­ślo­nych pro­duk­tów spożywczych

Objawy:

  • obrzęk gar­dła, języka i warg
  • trud­no­ści w oddy­cha­niu i mówie­niu (obrzęk krtani/gardła)
  • świ­sty pod­czas oddychania
  • trud­no­ści w prze­ły­ka­niu (obrzęk przełyku)
  • wysypka skórna (tzw. pokrzywka)
  • prze­krwie­nie spo­jó­wek, łza­wie­nie, świąd
  • uczu­cie swę­dze­nia i zaru­mie­nie­nia skóry
  • ból brzu­cha, nud­no­ści i wymioty, biegunka
  • skur­cze macicy
  • poczu­cie lęku
  • nagłe osła­bie­nie i zanik tętna (zwią­zane ze spad­kiem ciśnie­nia tętniczego)
  • utrata przy­tom­no­ści
  • uczu­cie paniki/strachu
UwagaNie wszyst­kie powyż­sze objawy muszą wystą­pić jed­no­cze­śnie. W przy­padku obja­wów nie­wy­dol­no­ści krą­że­nio­wej, która może wystą­pić z zabu­rze­niami odde­cho­wymi, roz­po­znaje się wstrząs ana­fi­lak­tyczny, który jest naj­cięż­szą posta­cią anafilaksji.

Dia­gno­styka

  • Wywiad na temat pacjenta (w szcze­gól­no­ści histo­ria uczu­leń i eks­po­zy­cji na praw­do­po­dobne alergeny)
  • obraz kli­niczny.

Kolej­nym kro­kiem po usta­bi­li­zo­wa­niu stanu pacjenta jest szcze­gó­łowa dia­gno­styka mająca na celu iden­ty­fi­ka­cję uczu­la­ją­cych alergenów.

Lecze­nie

UwagaPierw­szym, naj­waż­niej­szym eta­pem lecze­nia jest natych­mia­stowe prze­rwa­nie kon­taktu z alergenem!

Słabo/średnio nasi­lona reakcja:

  • leki prze­ciw­hi­sta­mi­nowe (poda­wane doust­nie przy pierw­szych objawach)

Ciężka reak­cja (trud­no­ści w oddy­cha­niu, wstrząs ana­fi­lak­tyczny, itp):

  • epinefryna/adrenalina (zastrzyk domię­śniowy lubpodskórny )
  • leki prze­ciw­hi­sta­mi­nowe
  • leki roz­sze­rza­jące oskrzela (cza­sami intu­ba­cja rurką dotchawiczą/podanie tlenu)
  • ste­rydy (dożylnie)
UwagaPrzy reak­cji ana­fi­lak­tycz­nej wyma­ga­ją­cej adre­na­liny konieczne jest lecze­nie szpi­talne!
Zasto­suj epi­ne­frynę (adre­na­linę) w auto­strzy­kawce (np. Epi­pen) i zadzwoń natych­miast pod bez­płatny numer 999 (lub 112 z tel. kom) po karetkę. Nie cze­kaj na ustą­pie­nie objawów!
Pamię­tajJeśli jesteś nara­żony na ana­fi­lak­sję, zawsze miej ze sobą dwie auto­strzy­kawki z epi­ne­fryną. Dla­czego dwie? Może się zda­rzyć, że zastrzyk nie zadziała lub objawy nie będą znie­sione pierw­szą dawką. Może rów­nież wystą­pić druga faza reak­cji. Noś dwie auto­strzy­kawki zawsze ze sobą, infor­muj zna­jo­mych o ich lokalizacji.

Lecze­nie przewlekłe:

  • uni­ka­nie alergenu
  • immu­no­te­ra­pia spe­cy­ficzna (zapobieganie)
  • ste­rydy

Bar­dzo istotne są też:

  • bran­so­letka infor­mu­jąca o alergiach
  • karty infor­ma­cyjne w szkole, pracy, na waka­cjach, itd
  • dokładne spraw­dza­nie infor­ma­cji na pro­duk­tach żywnościowych
  • uni­ka­nie owa­dów (aero­zole odstra­sza­jące owady, uni­ka­nie “słod­kich” per­fum i ubrań przy­cią­ga­ją­cych owady)
Opublikowane 10 grudnia 2011 w kategorii   ABC Alergii Alergie systemowe Choroby alergiczne

Przeczytaj także

Podziel się

About Author

Alojzy Bombel