W ramach opieki zdrowotnej w Polsce pomoc w rozpoznaniu i leczeniu alergii możesz uzyskać w następujący sposób:

1. Wybierz się do lekarza rodzinnego lub pediatry (w ramach podstawowej opieki zdrowotnej, POZ)
2. Lekarz zapyta o niepokojące Cię objawy i dopyta o związek między ich występowaniem a kontaktem z alergenem i rodzinne występowanie chorób alergicznych oraz przeprowadzi badanie lekarskie. Razem spróbujecie ustalić listę podejrzewanych alergenów i dalsze postępowanie diagnostyczne.

W dzienniczku objawów najlepiej jest zanotować podejrzany alergen, czas, który upłynął pomiędzy kontaktem z alergenem a objawami, rodzaj, nasilenie i czas trwania objawów. Przykład dzienniczka dietetycznego stosowanego w przypadku podejrzenia alergii pokarmowych: tutaj.

3. Na podstawie badania lekarz pierwszego kontaktu może zadecydować o poprowadzeniu leczenia w ramach podstawowej opieki zdrowotnej.

4. W uzasadnionych przypadkach lekarz pierwszego kontaktu zleci dodatkowe badania (najczęściej jest to morfologia krwi oraz badanie ogólne moczu) i skieruje do specjalisty alergologa lub pulmunologa (przy podejrzeniu astmy)..

5. Specjaliści przyjmują w ramach tzw. ambulatoryjnej opieki specjalistycznej. Może być to poradnia funkcjonująca w ramach przychodni lekarskiej (np. zlokalizowana w tym samym budynku), w ramach przychodni przyszpitalnych, albo zupełnie niezależnie. Dodatkowo część specjalistów ma podpisany kontrakt z NFZ w ramach indywidualnej specjalistycznej praktyki lekarskiej, gdzie porada będzie również udzielona bezpłatnie. Aktualne dane o jednostkach z podpisanym kontraktem znajdują się na stronie internetowej NFZ odpowiedniego do miejsca zamieszkania.

6. Leczenie rozpoznanej alergii prowadzone jest przez Twojego lekarza rodzinnego lub przez specjaliste alergologa/pulmonologa, w zależności od potrzeby.

Nie-alergizującego jajka, bezpiecznych bazi i króliczka, którego można do woli przytulać

Życzy Fundacja Pokonać Alergię

W przypadku leków przyjmowanych sporadycznie uczulenie może nastąpić przy kolejnym (drugim) zetknięciu z danym lekiem, lub lekiem o zbliżonej budowie chemicznej. W przypadku terapii trwającej powyżej 7 dni uczulenie może nastąpić nawet jeśli jest to pierwsze zetkniecie z danym terapeutykiem. Ze względu na mechanizm uczulenia, na alergię na leki narażeni są przede wszystkim chorzy cierpiący na choroby przewlekłe, wymagające długotrwałego równoczesnego przyjmowania wielu leków kontrolujących schorzenie.

W niektórych przypadkach reakcja następuje natychmiast (reakcja typu I), jednak około połowy uczuleń na leki objawia się 24-48h po zażyciu leku (tzw. reakcja typu późnego, IV). Leki mogą również powodowac reakcje typu II i III.

Uczulenie najczęściej jest wywoływane przez:

•  antybiotyki (przede wszystkim penicylinę i jej pochodne, ale także inne antybiotyki)
•  leki przeciwpadaczkowe (karbamazepinę, fenytoinę, lewetiracetam)
•  barbiturany
•  sulfonamidy
•  środki znieczulające
•  leki przeciwbólowe, środki kontrastowe stosowane w diagnostyce

Objawy:

Reakcja natychmiastowa (typu I):

• wysypka
• obrzęk
• duszności

W skrajnych przypadkach reakcji typu I może dojść do szoku anafilaktycznego.

Reakcja opóźniona (typu IV)

• pokrzywka
• pęcherze
• rumień wielopostaciowy
• reakcja Stevensa-Johnsona
• zespól Lyella (toksyczna nekroliza naskórka)
• objawy systemowe (DRESS, z ang: Drug Reaction with Eosinophilia and Systemic Symptoms, lub DIHS: Drug-Induced Hypersensitivity Syndrome): gorączka, charakterystyczna wysypka, powiększone węzły chłonne, niewydolność wielonarządowa, przede wszystkim niewydolność wątroby i nerek, zmiany w obrazie krwi, eozynofilia.

W skrajnych przypadkach reakcji typu IV (zespół Lyella) śmiertelność wynosi do 40%.

Diagnostyka:

•  wywiad lekarski i historia ekspozycji na lek

testy z użyciem leków:

•  płatkowe (w niektórych jednostkach medycznych)
•  śródskórne
•  próby prowokacyjne (niezwykle rzadko)

Leczenie:

• wyeliminowanie podejrzanego leku lub preparatu

Niejednokrotnie dochodzi do koniecznością ostawienia większości przyjmowanych przez pacjenta leków, ze względu na trudności w jednoznacznym określeniu szkodliwego preparatu.

• leczenie ratujące życie (w rzadkim przypadku wstrząsu anafilaktycznego)
• lub leczenie zachowawcze (niekoniecznie w szpitalu)

Do odpowiedzi alergicznej dochodzi w przypadku drugiego i kolejnych kontaktów z uczulającym produktem pokarmowym. W przypadku większości alergii pokarmowych odpowiedź jest natychmiastowa (występująca w ciągu kilku minut, maksymalnie 2 godzin), związana z „alergicznymi” przeciwciałami typu IgE i wydzielaniem histaminy. Może jednak dojść do tzw. reakcji opóźnionej (obserwowanej w ciągu kilku dni). W tej drugiej sytuacji, aktywacja specyficznych komórek rozpoznających dany antygen prowadzi do rozwoju procesu zapalnego w przewodzie pokarmowym. Dodatkowo, reakcja alergiczna może rozwijać się w innym miejscu (np. w skórze u pacjentów z atopowym zapaleniem skóry).

Najczęstsze alergeny pokarmowe

• jaja
• mleko
• soja
• orzechy (zwłaszcza ziemne, ale również migdały, orzechy włoskie, laskowe, brazylijskie, itd)
• ryby i owoce morza
• pszenica
• nasiona (np. sezamowe)

Powyższe produkty są uznawane są za najczęściej alergizujące, jednak należy pamiętać, że w zasadzie każdy produkt pokarmowy może powodować reakcję u uczulonej osoby.

Objawy brzuszne

• bóle brzucha
• wymioty
• biegunka

Objawy skórne

• wysypka
• świąd
• obrzęk skóry

Objawy oddechowe

• wodnista wydzielina z nosa
• katar
• kichanie
• kaszel
• świsty oddechowe
• duszność

Diagnostyka

• badanie lekarskie
• wywiad lekarski: występowanie objawów po określonych pokarmach, choroby atopowe w rodzinie
• testy alergiczne: IgE specyficzne, IgE całkowite, testy skórne „prick”, testy płatkowe (rzadko)
• próba ekspozycji pokarmowej (pod kontrolą lekarza)

Leczenie

• unikanie alergenów: dieta eliminacyjna, również u karmiącej matki oraz stosowaniem hydrolizatów białkowych u niemowląt (tylko w uzasadnionych przypadkach)
• doustne leki przeciwhistaminowe (przy słabo/średnionasilonych objawach)

Przy objawach wstrząsu anafilaktycznego stosuje się specjalistyczne leczenie w zależności od potrzeb.

Leczenie długoterminowe opiera się na unikaniu alergenów. U niektórych osób możliwe jest zastąpienie mleka krowiego mlekiem kozim, a jaj kurzych jajami kaczymi lub przepiórczymi, jednak w zdecydowanej większości przypadków osoby uczulone reagują również na te produkty.
Niestety aktualnie nie są dostępne skuteczne i bezpieczne preparaty do immunoterapii (odczulania) alergii pokarmowych.

Bardzo istotne są również

• unikanie zanieczyszczenia pokarmu poprzez używanie tych samych noży, desek do krojenia, itd, podczas przygotowywania pokarmu dla alergika
• bransoletka informująca o alergiach
• karty informacyjne w szkole, pracy, na wakacjach, itd
• dokładne sprawdzanie informacji na produktach żywnościowych
• prowadzenie dzienniczka dietetycznego
• pokazanie lekarzowi opakowania produktu, który spowodował reakcję alergiczną
• opieka dietetyka, by nie dopuścić do niedoborów pokarmowych (zarówno u dzieci, jak i u dorosłych)

Karty do prowadzenia dzienniczka (pobierz plik .pdf [59kb]).

Objawy

• trudność w przełykaniu
• wymioty
• uczucie ciała obcego w przełyku
• zgaga
• ból brzucha
• anemia
• utrata masy ciała lub brak przyrostu masy ciała (u młodszych dzieci)
• brak poprawy po leczeniu przeciw nadkwaśności soku żołądkowego

Najczęstsze alergeny

• Mleko
• Soja
• Pszenica
• Jajo kurze
• Orzeszki ziemne
• Owoce morza

Diagnostyka

• Charakterystyczny wygląd przełyku (koncentryczne pierścienie widoczne podczas gastrofiberoskopii)
• Obecność dużej ilości eozynofili w wycinkach błony śluzowej przełyku
• Wywiad alergiczny (atopia)
• Podwyższone stężenie całkowitej ilości i specyficznych IgE

Leczenie

• Unikanie alergizujących pokarmów w udokumentowanych przypadkach
• Leki antyhistaminowe i przeciwzapalne (włączając inhibitory leukotrienów i sterydy)
• Leki przeciw nadkwasności soku żołądkowego (np. inhibitory pompy protonowej)
• Interwencja chirurgiczna (rozszerzanie przełyku, w uzasadnionych przypadkach)